Có câu nói thế này: “Tiền của thế giới nằm trong túi người Mỹ, nhưng tiền của người Mỹ thì nằm trong túi của người Do Thái”. Người Do Thái thường dạy con tư duy tài chính, cách kiếm tiền ngay từ bé.
Biết “mua thấp” nhưng “bán cao” kiếm lời ngay từ bé
Phần nhiều các phụ huynh phương Đông thường nuôi dạy con theo quan điểm trẻ em còn nhỏ chỉ cần lo học hành, chuyện tiền bạc là trách nhiệm của người lớn. Chính vì vậy, họ rất hiếm khi dạy con về cách kiếm tiền. Trong khi tiền lại là một phương tiện chính yếu của cuộc sống. Thế rồi khi con lớn, phụ huynh lại kỳ vọng, áp lực con sớm thành tài, kiếm được nhiều tiền lo cho cuộc sống và báo hiếu bố mẹ.
Người Do Thái thì luôn tin rằng bố mẹ phải nên dạy con cách kiếm tiền từ “thuở còn thơ”.
Gad là cậu bé người Do Thái được cha mẹ dạy về kinh doanh từ năm 7 tuổi. Công việc đầu tiên Gad làm là đi giao báo. Trải nghiệm này dạy cậu bài học “Chất lượng sản phẩm phải được đặt lên số Một nếu muốn kinh doanh lâu dài”.
Năm 10 tuổi, trong một lần ra bãi biển chơi, Gad nhận ra những quyển truyện tranh do trẻ em nghèo bán với giá rất rẻ. Cậu nhanh chóng mua lại, rồi đạp xe sang phía bên kia bãi biển để bán cho lũ trẻ nhà giàu. Khoảng cách chỉ vỏn vẹn một cây số, nhưng công sức bỏ ra hoàn toàn xứng đáng nhờ nguyên tắc đơn giản: mua rẻ – bán đắt.
Vài tháng sau, đám trẻ nhà giàu phát hiện ra “chiêu” này và đánh Gad một trận. Thế nhưng, cậu không hề bận lòng. Với những đứa trẻ Do Thái, kiếm được đồng tiền từ chính đôi tay mình là điều đáng tự hào.
Không ngừng tìm cách kinh doanh, Gad tiếp tục tới các cửa hàng góc phố mua nước ngọt, thêm đá lạnh, đóng hộp rồi bán lại cho những cụ bà 70 tuổi đang chơi đánh cầu với giá gấp đôi, và vẫn bán chạy.
12 tuổi, Gad đến sân golf nhặt bóng cùng các bạn và kiếm được 10 đô la trong 5 giờ. Nhưng không hài lòng, Gad muốn kiếm tiền nhanh hơn nữa. Sau đó, cậu nghĩ ra cách đi nhặt những quả bóng bị rơi trong mương và bụi rậm, lau chùi sạch sẽ hoặc sơn lại. Nó khiến quả bóng nâng cao giá trị lên mấy lần.
Trường hợp của Gad chỉ là một minh họa sống động cho sự khôn ngoan và nhanh nhạy trong việc kiếm tiền của trẻ em trong các gia đình Do Thái. Ngay từ nhỏ, mỗi đứa trẻ đã được khuyến khích tìm tòi và thử nghiệm những cách thức kiếm tiền mới, sáng tạo hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn. Đây như một phần tất yếu của quá trình trưởng thành.
Khi sang nước ngoài du học, mẹ của Gad từng đầu tư một căn hộ ở trung tâm New York. Biết vậy, cậu hỏi mẹ liệu mình có thể ở đó để tiết kiệm chi phí thuê nhà. Câu trả lời của bà ngắn gọn nhưng dứt khoát: “Con muốn thuê thì trả bao nhiêu một tháng? Không có tiền thì không thể ở!”
Chính tư duy giáo dục đề cao tính độc lập, không dựa dẫm vào tài sản hay tiền bạc của cha mẹ này đã tạo nên sự khác biệt. Ở tuổi 12–14, nhiều đứa trẻ Do Thái đã không còn thói quen xin tiền bố mẹ. Thay vào đó, chúng chủ động kiếm tiền tiêu vặt bằng việc phụ giúp gia đình hoặc triển khai các dự án kinh doanh nhỏ, rèn luyện khả năng tự lập và tư duy tài chính ngay từ sớm.
Dạy con hiểu giá trị đồng tiền
Cuốn sách Phương pháp giáo dục con của người Do Thái cũng kể một câu chuyện thú vị thể hiện việc bố mẹ Do Thái dạy con về tiền như sau:
Mark 3 tuổi, bố mẹ cậu đều là người Do Thái, hiện nay cả gia đình cậu đang sống ở Mỹ. Một hôm, khi cậu đang nghịch đá, bố cậu đứng bên liền hỏi: “Mark, hòn đá đó có thú vị không con?”.
“Ồ, hay lắm bố ạ”, Mark trả lời.
“Mark, bố có một ít đồng xu, bố nghĩ chơi đồng xu hay hơn những hòn đá kia, con có muốn thử không?”. Bố mỉm cười nhìn Mark.
“Được ạ, được ạ, nhưng chơi đồng xu có thật sự thích không bố?”. Mark ngẩng đầu lên hỏi.
“Đương nhiên rồi, con xem, đây là đồng 1 xu, đây là đồng 10 xu, đây là đồng 50 xu. Con có thể dùng nó mua đồ chơi mà con thích, ví dụ con thích xe tải đồ chơi, con có thể dùng 2 đồng 50 xu là mua được”. Bố kiên nhẫn giảng giải.
“Ồ, nghe cũng hay đấy ạ. Nhưng con vẫn chưa phân biệt được mệnh giá lớn nhỏ của nó, bố có thể nói lại cho con được không ạ?”, Mark lễ phép hỏi bố.
“Đương nhiên là được, Mark, con xem này, đây là đồng 1 xu, đây là đồng 10 xu, đây là đồng 50 xu – đồng to nhất”. Bố vừa trả lời vừa đưa từng đồng xu cho Mark.
Mark nhận đồng xu, tỉ mỉ quan sát rất lâu, sau đó vui mừng reo lên: “Oa, đồng 50 xu to quá, bây giờ con đã biết nó rồi. Nhưng con vẫn chưa phân biệt được đồng 1 xu và 10 xu”.
Bố xoa đầu Mark khen ngợi: “Mark của bố giỏi quá, trong thời gian ngắn đã biết phân biệt đồng 50 xu rồi. Đồng 1 xu và 10 xu, bố nghĩ con cũng sẽ phân biệt được nhanh thôi”.
Người Do Thái ngoài việc hiểu giá trị của đồng tiền, còn truyền dạy những kiến thức đó cho con cái, để thế hệ sau hiểu được giá trị của nó. Dưới đây là một số mục tiêu về năng lực quản lý tài chính mà cha mẹ Do Thái yêu cầu ở con mà cuốn sách Vô cùng tàn nhẫn, vô cùng yêu thương (Sara Ima) đề cập:
- Khi 3 tuổi, trẻ có thể nhận biết được tiền xu và tiền giấy. Khi 4 tuổi, trẻ biết dùng tiền xu mua những món hàng đơn giản.
- Khi 5 tuổi, trẻ biết cách dùng tiền xu trao đổi hàng hóa, hiểu được giá trị của đồng tiền.
- Khi 7 tuổi, trẻ biết đếm một số lượng tiền xu lớn, biết đổi những đồng tiền xu đơn giản.
- Khi 8 tuổi, trẻ biết cách tính tổng giá mua hàng, biết dùng sức lao động của mình để kiếm tiền, biết được số tiền đang gửi trong tài khoản ngân hàng của mình là bao nhiêu.
- Khi 9 tuổi, trước khi mua đồ, trẻ có thể liệt kê những đồ cần mua, khi mua biết so sánh giá cả.
- Khi 10 tuổi, trẻ biết mỗi tuần dành dụm bao nhiêu tiền để mua đồ đắt hơn, hiểu được các quảng cáo của doanh nghiệp.
- Khi 12 tuổi, trẻ biết đặt kế hoạch chi tiêu trong nửa tháng, hiểu được các thuật ngữ của một số ngân hàng.
- Khi 13-15 tuổi, trẻ có thể dùng một số phương tiện đầu tư an toàn, biết được làm thế nào dự trữ, dự toán và đầu tư bước đầu.
- Khi 16-17 tuổi, trẻ nắm được một số kiến thức kinh tế, như kiến thức cơ sở của kinh tế vĩ mô, học cách quan tâm chú ý đến kinh tế thị trường toàn cầu, bắt đầu hiểu một số mối quan hệ giữa các công cụ tiền tệ.
Người Do Thái từ lâu được biết đến như những bậc thầy trong quản lý tiền bạc và tạo dựng của cải. Có câu nói quen thuộc: “Bất cứ điều gì người Do Thái chạm vào đều trở nên thịnh vượng.” Ngay từ khi trẻ biết nói, cha mẹ Do Thái đã bắt đầu dạy con về giá trị của đồng tiền, cách kiếm ra nó và sử dụng khôn ngoan.
Nhờ được rèn luyện từ sớm, trẻ em Do Thái trưởng thành với tinh thần trách nhiệm cao, tư duy làm giàu bền vững và khả năng đạt được thành công cùng sự hài lòng vượt trội so với nhiều bạn bè đồng trang lứa.
Lấy cảm hứng từ những nguyên tắc giáo dục đó, Chương trình CEO NEXTGEN INTERNATIONAL (CNI) ra đời nhằm trang bị cho thế hệ trẻ (8–18 tuổi) tại Việt Nam những kỹ năng lãnh đạo, tư duy tài chính và khả năng vận hành dự án thực tế. Thông qua môi trường học tập quốc tế, cố vấn giàu kinh nghiệm và các trải nghiệm kinh doanh thực chiến, CNI giúp các em hình thành tư duy tự lập, biết tạo ra giá trị và quản lý thành quả của mình ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Với CNI, chúng tôi tin rằng mỗi đứa trẻ đều có thể trở thành một “CEO” của chính cuộc đời mình, tự tin kiến tạo tương lai, vững vàng trước mọi thử thách và đủ bản lĩnh để biến mọi cơ hội thành thành công.
