Dạy con từ thuở còn thơ. Và chủ đề tài chính cũng không là ngoại lệ.
Sau khi quan sát mọi người xung quanh, tôi nhận ra những người có hành trình tự do tài chính vững vàng trước tuổi 30 thường có hai bí quyết. Một là sự may mắn, hai là thành công từ những định hướng từ sớm của bố mẹ.
Phụ huynh không chỉ đưa ra lời khuyên tài chính cho con cái cho con cái lời khuyên sử dụng tiền, mà còn cho con em mình cơ hội làm quen với với những thuật ngữ tài chính lúc nhỏ. Năm lớp 6, tôi nhận được khoản đầu tư đầu tiên từ bố mẹ vài chục ngàn đồng để mua truyện tranh. Thay vì chỉ đọc chơi, bố tôi gợi ý hãy biến nó thành “tài sản khai thác được” bằng cách cho thuê với giá 500 đồng mỗi hai ngày. Sau mùa hè, tôi đã thu về gần 100.000 đồng, một số tiền rất lớn đối với một đứa trẻ.
Giờ đây, ở vai trò là một phụ huynh, tôi mong mình có thể mang đến những hành trang tương tự cho con cái mình.
Trên tinh thần đó, ở bài viết lần này, FBV sẽ tóm tắt 3 cách mà tôi đã áp dụng. Mong rằng những chia sẻ này sẽ là nguồn tham khảo hữu ích cho nhiều phụ huynh trẻ.
Gợi mở các chủ đề tài chính
Với trẻ nhỏ, cha mẹ cũng chính là người thầy tài chính đầu tiên. Vì thế, để tập cho mình có tư duy về tài chính từ bé, các bậc phụ huynh có thể bắt đầu bằng cách chia sẻ những câu chuyện tài chính cho trẻ. Bạn có thể bắt đầu từ các khoản thu nhập và chi tiêu của gia đình, tốt nhất là đề cập những khoản tiền dễ tạo thiện cảm và gần gũi với trẻ. Ví dụ tiền mua đồ chơi, mua quà tặng, thực phẩm trong nhà. Thời điểm đề cập có thể là trong mỗi bữa cơm hoặc ở giờ sinh hoạt chung.
Bạn cũng có thể thỉnh thoảng hỏi con cái một vài ý kiến trong lúc này để tạo sự gắn kết giữa bé và câu chuyện.
Qua cách kể chuyện của bố mẹ, con nhỏ sẽ có sự háo hức và tò mò. Mặt khác, do tâm lý “muốn thành người lớn”, nhiều trẻ sẽ cảm thấy thích thú khi mình trở thành một phần của những hội thoại tài chính. Từ đó, bạn sẽ dễ dàng chỉ dạy hoặc lồng ghép các lời khuyên về tiền mà không sợ nội dung quá xa lạ, nhàm chán.
Ngoài ra, bạn cũng có thể khuyến khích tư duy tài chính bằng việc trở thành “nhà đầu tư” của con cái. Đơn giản nhất là việc góp ý hoặc cho vốn để các con thực hiện các dự án ở nhà trường như sản xuất báo tường. Bố mẹ cũng có thể cho con toàn quyền sử dụng khoản thưởng khi đỗ đại học để đầu tư vào các kênh tài chính chuyên môn hơn như chứng khoán.
Lưu ý khi cho “vốn”, phụ huynh có thể không yêu cầu việc nhận lãi hay nhận lại tiền vốn. Tuy nhiên, bạn vẫn cần xác lập với con những điều khoản thỏa thuận về việc được nghe báo cáo về các khoản chi tiêu để vừa giám sát, vừa có cơ sở để đưa ra lời khuyên tài chính cho con trẻ.
Kỷ luật để hiểu được giá trị đồng tiền
Đây là điều tôi học được ngay ở cách dạy của bố mẹ. Sinh ra trong giai đoạn đầu đổi mới còn nhiều khó khăn, để con cái hiểu được giá trị của đồng tiền, bố mẹ tôi rất nghiêm khắc và thắt chặt những khoản tiêu vặt. Thay vào đó, bố mẹ cho tôi giải pháp, đó là tôi phải lao động và tiết kiệm để có thể mua những thứ mình thích.
Ba mẹ đã đặt ra những đầu việc nhà đơn giản (như quét nhà, rửa bát) và tôi sẽ được thưởng mỗi khi hoàn thành. Nhờ việc tiết kiệm những khoản nhỏ này, tôi có thể tự thưởng bằng những món ăn vặt ưa thích. Mặt khác, vì “tiền công” từ các khoản này cũng không nhiều nên chúng khiến tôi càng phải cân nhắc, trân trọng và đưa ra lựa chọn cho mỗi quyết định mua sắm của mình.
Đây cũng là cách tôi áp dụng để dạy con hiểu giá trị đồng tiền ở thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, ngoài làm việc nhà, tôi cũng thêm vào một số hoạt động khác như đọc sách, hoặc chơi một bài hát bằng một loại nhạc cụ để giúp trẻ mạnh dạn thử sức, khám phá bản thân ở nhiều.
Lưu ý rằng, nhiều trẻ có thể hình thành tư duy thực dụng và chỉ nghe lời khi có chi phí. Để hạn chế trường hợp này, bạn có thể xác định thời điểm phù hợp để áp dụng. FBV quan điểm rằng, thời điểm tốt nhất là khi trẻ bắt đầu hiểu rằng tiền có thể mua được những thứ mà chúng muốn. Vì vậy, bạn nên cho trẻ một ít tiền tiêu vặt cho đến khi bạn nhận ra các dấu hiệu cho thấy con thích tiết kiệm, hoặc nghĩ về cách con có thể sử dụng nó. Nếu giao làm việc nhà, bố mẹ phải phân chia rõ ràng việc nào của cha mẹ, việc nào của con, việc nào của bạn lớn, việc nào của bạn nhỏ, việc con tắm, học hay tự gấp quần áo của mình, buộc dây giày thì nên phân định rõ với con đó là trách nhiệm của con chứ không phải những công việc phải trả công.
Phụ huynh nên trả tiền cho con ở những việc mà bạn phải mất tiền để thuê người ngoài thực hiện như cắt cỏ vườn, dọn dẹp nhà kho, chăm sóc vườn cây. Điều quan trọng nữa đó là các vị phụ huynh công bằng, trả đúng người, đúng việc và đúng thời gian.
Đầu tư cho giáo dục
Trước đây, dù gia đình không có nhiều điều kiện nhưng bố mẹ luôn khuyến khích tôi tìm hiểu, ủng hộ và tạo điều kiện để tôi được đi học các lớp ngoại khoá, kỹ năng mềm mà mình thích. Phát triển nhiều khả năng cũng đồng nghĩa với nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp hơn. Đây cũng là cách bố mẹ vừa dạy, vừa đầu tư, vừa đảm bảo một tương lai tài chính vững vàng cho trẻ. Đa số cha mẹ muốn con cái hạnh phúc hơn là con cái giàu có. Việc tư duy về tài chính, tiền bạc chỉ là một phương tiện để con đạt được hạnh phúc, chứ không phải là yếu tố quyết định hạnh phúc của bản thân con.
Nói cách khác, dù là dạy con tư duy tài chính như thế nào, bố mẹ nên đồng thời chú ý về nhu cầu về hạnh phúc khác nhau của trẻ. Vì thế, không nên bắt ép quá mức buộc trẻ làm những điều không mong muốn.
Thay vào đó, phụ huynh nên quan sát, trò chuyện và thấu hiểu, từ đó thể hiện vai trò người đồng hành (khác với người bắt ép) với các lựa chọn của con.
CEO NEXTGEN INTERNATIONAL (CNI) – Học để hiểu chính mình
Từ niềm tin đó, tôi cùng các cộng sự phát triển chương trình CEO NEXTGEN INTERNATIONAL (CNI) – Doanh nhân học đường 2025, như một sân chơi và đây cũng là một mô hình giáo dục tài chính và lãnh đạo toàn diện dành cho học sinh từ 8 đến 18 tuổi.
Ở CNI, các em được hóa thân vào vai trò CEO, CFO, CMO, học cách ra quyết định, quản lý nhóm, thương lượng bán hàng, gọi vốn và lập kế hoạch tài chính. Nhưng điều quan trọng hơn cả kỹ năng, là mỗi em được chọn vai trò mình thích thay vì bị áp vai trò theo kỳ vọng.
Khóa học không dạy trẻ chạy theo thành tích, mà khuyến khích trẻ thử nghiệm, thất bại, và tự mình đứng dậy. Chính trải nghiệm đó mới giúp con hình thành năng lực tài chính thật sự, không chỉ là những con số, mà là tư duy độc lập, bản lĩnh và sự hiểu rõ chính mình.
Ở mỗi chương trình chúng tôi tổ chức, điều làm tôi cảm động nhất không phải là ý tưởng hay, đội thắng giải hay những màn thuyết trình giỏi tiếng Anh. Mà là khoảnh khắc bố mẹ lặng lẽ đứng sau, cổ vũ con mình, rồi rơi nước mắt khi thấy con nói câu đầu tiên trước đám đông bằng giọng nói run run nhưng đầy quyết tâm.
Giáo dục tài chính, sau cùng, không nên là cuộc đua ép con tính toán, làm giàu, hay “trưởng thành sớm mà nó nên là hành trình cùng nhau khám phá điều gì làm con thấy có giá trị và làm sao để cho con sống trọn vẹn với những giá trị đó.
| Đọc thêm: 4 tuần đào tạo tư duy lãnh đạo toàn diện |
