Khi một gia đình bước sang thế hệ thứ hai, thứ ba hoặc xa hơn, số lượng thành viên thường tăng lên nhanh chóng. Mỗi người có một nền tảng, trải nghiệm, lợi ích và kỳ vọng khác nhau đối với doanh nghiệp cũng như gia sản chung. Nếu gia đình không chủ động xây dựng cơ chế đối thoại và ra quyết định, sự đông đúc có thể không tạo nên sức mạnh, mà ngược lại trở thành nguyên nhân khiến tiếng nói chung ngày càng khó tìm.
Khi Số Lượng Thành Viên Tăng Nhanh Hơn Sự Gắn Kết
Ở thế hệ sáng lập, doanh nghiệp thường được dẫn dắt bởi một hoặc một vài thành viên có chung mục tiêu, cùng trải qua những năm tháng khó khăn và hiểu rõ giá trị của từng quyết định. Mối quan hệ giữa các thành viên lúc này thường gần gũi, trực tiếp và dựa nhiều trên niềm tin cá nhân. Nhờ đó, các quyết định quan trọng có thể được đưa ra nhanh chóng mà không cần quá nhiều quy trình hay cơ chế phức tạp.
Tuy nhiên, khi gia đình bước sang các thế hệ tiếp theo, số lượng thành viên có thể tăng từ vài người lên hàng chục, thậm chí hàng trăm người. Không phải ai cũng trực tiếp tham gia doanh nghiệp, nhưng mỗi người đều có thể sở hữu cổ phần, hưởng lợi từ gia sản hoặc có kỳ vọng riêng đối với tương lai của gia đình. Nếu sự gắn kết không được vun đắp đồng thời với tốc độ gia tăng thành viên, khoảng cách về nhận thức và lợi ích sẽ ngày càng lớn.
Mỗi Thế Hệ Có Một Góc Nhìn Khác Về Gia Sản
Thế hệ sáng lập thường nhìn gia sản như thành quả của cả một cuộc đời lao động, hy sinh và chấp nhận rủi ro. Đối với họ, doanh nghiệp không chỉ là tài sản mà còn là danh dự, uy tín, trách nhiệm với người lao động và một phần bản sắc của gia đình. Vì vậy, họ thường mong muốn con cháu tiếp tục duy trì doanh nghiệp và giữ gìn những nguyên tắc đã tạo nên thành công ban đầu.
Trong khi đó, thế hệ kế thừa có thể được giáo dục trong những môi trường khác, tiếp cận tư duy quản trị hiện đại và có nhiều lựa chọn nghề nghiệp hơn. Có người muốn tiếp tục điều hành doanh nghiệp, có người chỉ quan tâm đến lợi ích cổ đông, trong khi người khác lại muốn bán tài sản để theo đuổi con đường riêng. Những khác biệt này hoàn toàn tự nhiên, nhưng nếu không được trao đổi cởi mở, chúng có thể nhanh chóng trở thành bất đồng sâu sắc.
Sự Đồng Thuận Không Thể Chỉ Dựa Vào Tình Cảm
Nhiều gia đình tin rằng các thành viên có quan hệ huyết thống thì tự nhiên sẽ hiểu và nhường nhịn lẫn nhau. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp và gia sản ngày càng lớn, các quyết định liên quan đến quyền sở hữu, phân chia lợi ích, đầu tư hay kế thừa sẽ trở nên phức tạp hơn. Tình cảm gia đình vẫn rất quan trọng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn cho một hệ thống quản trị rõ ràng và công bằng.
Nếu không có nguyên tắc chung, mỗi quyết định sẽ dễ bị nhìn nhận dưới góc độ thiên vị hoặc cảm tính. Người tham gia trực tiếp vào doanh nghiệp có thể cho rằng mình xứng đáng nhận nhiều quyền lợi hơn, trong khi những người không điều hành vẫn muốn được bảo vệ với tư cách cổ đông. Sự đồng thuận chỉ có thể được duy trì khi gia đình xác định rõ quyền hạn, trách nhiệm, lợi ích và cơ chế giải quyết bất đồng cho từng nhóm thành viên.
Family Governance Giúp Gia Đình Tìm Lại Tiếng Nói Chung
Family Governance là hệ thống giúp gia đình tổ chức các mối quan hệ, nguyên tắc ra quyết định và trách nhiệm của từng thành viên đối với doanh nghiệp và gia sản chung. Những công cụ như Hội đồng gia đình, Hiến pháp gia tộc, quy chế cổ đông, chính sách việc làm cho người thân và cơ chế giải quyết xung đột sẽ giúp biến những kỳ vọng riêng lẻ thành các nguyên tắc được thảo luận và thống nhất.
Thông qua các cuộc họp gia đình định kỳ, mọi thành viên có cơ hội chia sẻ quan điểm, cập nhật tình hình doanh nghiệp và cùng thảo luận những vấn đề dài hạn. Điều này không có nghĩa là tất cả mọi người phải đồng ý tuyệt đối trong mọi quyết định, mà là gia đình có một quy trình minh bạch để lắng nghe, tranh luận và đi đến phương án được đa số chấp nhận. Chính quy trình này giúp giảm hiểu lầm và củng cố niềm tin giữa các thế hệ.
Đồng Thuận Là Một Năng Lực Cần Được Xây Dựng
Sự đồng thuận không tự nhiên xuất hiện chỉ vì các thành viên cùng chung huyết thống hay cùng sở hữu một doanh nghiệp. Đây là năng lực cần được xây dựng thông qua giáo dục, đối thoại, chia sẻ thông tin và những trải nghiệm chung. Các gia đình bền vững thường đào tạo thế hệ trẻ từ sớm về lịch sử gia đình, giá trị cốt lõi, trách nhiệm của người sở hữu và nguyên tắc quản trị. Đồng thời, những hoạt động cộng đồng, quỹ thiện nguyện, chương trình giáo dục hoặc dự án chung cũng tạo cơ hội để các thế hệ hiểu nhau hơn và cùng hướng đến những mục tiêu lớn hơn lợi ích cá nhân.
Một gia đình đông thành viên có thể trở thành nguồn lực lớn nếu biết cách tổ chức và kết nối, bởi mỗi người đều mang đến một góc nhìn, năng lực và mạng lưới quan hệ khác nhau. Tuy nhiên, nếu thiếu quản trị, chính sự đa dạng ấy có thể làm phân tán quyền lực, lợi ích và niềm tin. Vì vậy, khi số lượng con cháu ngày càng tăng, gia đình không chỉ cần quan tâm đến việc phân chia tài sản mà còn phải xây dựng cơ chế duy trì tiếng nói chung.
FBV Group (Family Business Vietnam) là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực Quản lý Gia sản, Family Office và Đào tạo Thế Hệ Kế Thừa tại Việt Nam. Với sứ mệnh Kết nối, Phát triển, Bền vững và tầm nhìn Vươn tầm quốc tế, Giữ gìn giá trị Việt, FBV Group đồng hành cùng các doanh nghiệp gia đình trong hành trình xây dựng, bảo vệ và phát triển gia sản qua nhiều thế hệ.
