Nhiều người cho rằng khi đã tạo dựng được khối tài sản lớn, sự thịnh vượng của gia đình sẽ tự nhiên được duy trì qua nhiều thế hệ. Nhưng thực tế cho thấy, điều khó nhất không phải là tạo ra tài sản, mà là giữ cho tài sản đó tiếp tục được phát triển và không bị phân tán theo thời gian. Không ít cơ nghiệp được xây dựng trong hàng chục năm đã dần suy yếu chỉ sau một thế hệ thiếu sự chuẩn bị.
Tài Sản Lớn Không Đồng Nghĩa Với Sự Bền Vững
Ở giai đoạn đầu, phần lớn doanh nghiệp gia đình phát triển nhờ tầm nhìn, kinh nghiệm và sự quyết đoán của người sáng lập. Khi đó, quyền sở hữu thường tập trung, các quyết định được đưa ra nhanh chóng và toàn bộ hệ thống vận hành theo một định hướng tương đối thống nhất. Chính điều này giúp doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, tạo ra khối tài sản lớn và xây dựng nền tảng cho các thế hệ sau. Không ít gia đình đã phải dành cả một đời người để gây dựng nên những doanh nghiệp và tài sản có giá trị hàng chục, hàng trăm hoặc hàng nghìn tỷ đồng.
Tuy nhiên, tài sản càng lớn thì hệ thống càng trở nên phức tạp. Khi số lượng thành viên gia đình tăng lên, tài sản mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác nhau và các thế hệ mới bắt đầu tham gia, sự khác biệt trong tư duy và mục tiêu là điều khó tránh khỏi. Nếu không có một cơ chế quản trị phù hợp, tài sản rất dễ bị phân tán theo thời gian. Đây cũng là lý do nhiều gia tộc lớn trên thế giới luôn xem việc xây dựng hệ thống quan trọng không kém việc tạo ra tài sản.
Sự Phân Mảnh Thường Bắt Đầu Từ Bên Trong
Nhiều người nghĩ rằng tài sản chỉ bị suy giảm khi doanh nghiệp làm ăn sa sút hoặc thị trường biến động mạnh. Nhưng trong thực tế, rất nhiều vấn đề lại bắt đầu từ chính bên trong gia đình. Đó có thể là sự khác biệt về quan điểm giữa các thế hệ, sự chồng chéo trong vai trò, thiếu cơ chế ra quyết định hoặc sự phụ thuộc quá lớn vào người sáng lập. Những vấn đề này thường không xuất hiện ngay lập tức mà âm thầm tích tụ theo thời gian.
Khi người sáng lập dần rút lui, khi quyền sở hữu bắt đầu phân tán và các thế hệ mới tham gia nhiều hơn, những khoảng cách nhỏ rất dễ trở thành những mâu thuẫn lớn hơn. Điều đáng tiếc là nhiều tài sản không mất đi vì đầu tư thất bại, mà mất đi vì sự gắn kết của gia đình không còn được duy trì như trước. Một hệ thống thiếu sự đồng thuận thường khó có thể phát triển bền vững, dù quy mô tài sản lớn đến đâu.
Chuyển Giao Không Chỉ Là Chia Tài Sản
Một trong những sai lầm phổ biến nhất là xem kế thừa đơn thuần là việc phân chia tài sản hoặc chuyển giao quyền sở hữu. Trên thực tế, tài sản có thể được chuyển giao bằng giấy tờ, nhưng tư duy, trách nhiệm và khả năng cùng vận hành một hệ thống lại cần nhiều năm để xây dựng. Những yếu tố này không thể hình thành chỉ trong một vài cuộc họp hay một vài văn bản pháp lý.
Đó là lý do nhiều gia tộc lớn đầu tư rất nhiều vào việc phát triển thế hệ kế thừa, xây dựng Hiến pháp gia tộc, Hội đồng gia đình hoặc Family Office. Họ hiểu rằng nếu chỉ để lại tài sản mà không để lại được hệ thống, tài sản đó rất khó giữ được giá trị trong dài hạn. Điều cần được truyền lại không chỉ là của cải, mà còn là văn hóa, trách nhiệm và khả năng tiếp tục phát triển những gì thế hệ trước đã tạo dựng.
Điều Cần Giữ Không Chỉ Là Tiền Bạc
Các gia tộc phát triển bền vững thường hiểu rằng thứ cần được bảo vệ không chỉ là doanh nghiệp hay tài sản hữu hình. Điều quan trọng hơn là sự đồng thuận giữa các thành viên, niềm tin, văn hóa gia đình và khả năng cùng hướng đến một mục tiêu chung. Những giá trị này không thể đo lường bằng tiền, nhưng lại quyết định khả năng duy trì sự ổn định của cả hệ thống.
Tài sản hữu hình có thể tăng trưởng rất nhanh trong một thế hệ, nhưng nền tảng văn hóa và sự gắn kết lại cần nhiều năm để hình thành. Chính những yếu tố tưởng chừng vô hình này mới là thứ giúp tài sản không bị chia nhỏ theo thời gian và tạo ra nền tảng để các thế hệ sau tiếp tục phát triển.
Sự Giàu Có Thực Sự Nằm Ở Khả Năng Đi Xa
Tạo ra tài sản là thành công của một thế hệ, nhưng giữ được tài sản và tiếp tục phát triển nó qua nhiều thế hệ mới là thành công của cả một gia tộc. Điều làm nên sự bền vững không nằm ở việc gia đình đang sở hữu bao nhiêu tài sản tại một thời điểm, mà nằm ở khả năng duy trì một hệ thống đủ mạnh để thích nghi với những thay đổi của thời gian.
Bởi cuối cùng, 50 tỷ, 100 tỷ hay 1.000 tỷ tài sản đều có thể bị chia nhỏ chỉ sau một thế hệ nếu thiếu sự chuẩn bị và thiếu một cấu trúc quản trị phù hợp. Ngược lại, một hệ thống tốt có thể giúp những giá trị được gây dựng bởi thế hệ đi trước tiếp tục phát triển và tạo ra sự thịnh vượng cho nhiều thế hệ phía sau.
FBV Group (Family Business Vietnam) là đơn vị tiên phong trong lĩnh vực Quản lý Gia sản, Family Office và Đào tạo Thế Hệ Kế Thừa tại Việt Nam. Với sứ mệnh Kết nối, Phát triển, Bền vững và tầm nhìn Vươn tầm quốc tế, Giữ gìn giá trị Việt.
